27 Maj 2022

Teleskopi James Webb më i fuqishmi i dërguar ndonjëherë në hapësirë

Florida, 17 janar - Teleskopi James Webb me vlerë 10 miliardë dollarë ka shpalosur tashmë plotësisht pasqyrën e tij.

Ky është hapi i fundit që i duhej teleskopit për të filluar nga përgatitjet për misionin e tij të vëzhgimit.

Pasardhësi i Teleskopit Hapësinor Hubble është tashmë gati për punë.

I nisur më 24 dhjetor, teleskopi hapi më 8 janar pasqyrën, duke ndërmarrë kështu edhe hapin e fundit për të filluar misionin e tij.

"James Webb" është teleskopi më i madh dhe më i fuqishëm astronomik që është dërguar ndonjëherë në hapësirë. Ai ka një projektim të ndërlikuar dhe një mision ambicioz.

Me një kosto prej 10 miliardë dollarësh, ai është gjithashtu edhe më i shtrenjti.

Teleskopi do të jetë në kërkim të dritës së zbehtë të yjeve dhe galaksive fillestare, duke ofruar kështu një pamje të krijimit të kozmosit.

Sytë e tij me rreze infra të kuqe do të vëzhgojnë vrimat e zeza dhe do të jenë në kërkim të botëve aliene, duke vëzhguar atmosferat e planeteve për ujë dhe shenja të tjera jete.

"Mbi të gjitha, do të diktojë galaksitë e para në univers, dhe do të përshkruajë atmosferën e eksoplaneteve përreth yjeve të tjerë", thotë Klaus Pontoppidan, shkencëtar i projektit për Teleskopin Hapësinor James Webb.

Teleskopi Webb ka përmasa shumë të mëdha - pasqyra e tij është sa disa parkinge makinash të marra së bashku, dhe streha e tij për diellin është sa një stadium tenisi.

"Për shkak se është kaq i madh dhe nuk e nxë raketa që e nis në hapësirë, u desh të palosej... Ka një pasqyrë gjigande kryesore të mbuluar me ar me rreth 6.4 metra. Duke qenë se nuk e nxë, ka dy lobe anësore, si veshë, që mbyllen të palosura dhe rihapen kur gjendet në hapësirë", thotë zoti Pontoppidan.

Teleskopi ka marrë emrin e personit që udhëhoqi NASA-n gjatë viteve të suksesshëm 1960. Me një peshë 7-ton, Teleskopi Hapësinor James Webb është 100 herë më i fuqishëm se teleskopi Hubble. Shikimi i tij me rreze infra të kuqe është aq i mprehtë sa mundet të diktojë gjurmën e nxehtësisë së një blete në Hënë.

Por ekspertëve nuk u pëlqen kur krahasohen dy teleskopët. Teleskopi Hubble, tashmë në moshën 31 vjeçare, fokusohet më shumë tek drita e dukshme ultraviolet.

"Teleskopi Hubble është prodhuar për të parë pjesë të universit që mund të shihen nga syri ynë, ndërsa teleskopi James Webb është prodhuar që të shohë në pjesën infra të kuqe të spektrit, që na jep një sërë informacionesh krejt të ndryshme për universin", thotë David J. Helfand, Dekan i Astronomisë në Universitetin e Kolumbias.

Teleskopi Webb do të përpiqet të shohë pas në kohë me pothuajse 13.7 miliardë vjet, pra vetëm 100 milionë vite pasi shpërthimi Big Bang formoi universin dhe yjet fillestarë.

Shkencëtarët mezi presin të shohin nëse galaksitë fillestare i ngjanin galaksisë tonë të Rrugës së Qumështit.

Duke qenë se është një teleskop me rreze infra të kuqe, James Webb ka nevojë për një tendë aq të madhe sa t'i mbrojë nga rrezet e diellit, dhe madje edhe nga reflektimet nga Toka, pasqyrën dhe instrumentat shkencore.

Nga momenti i aktivizimit, teleskopi do të ruajë ritmin e Tokës ndërsa rrotullohet rreth Diellit, dhe do të pozicionohet vazhdimisht në anën e errët të Tokës.

Do të duhen pesë muaj testimesh dhe kontrollesh përpara se instrumentat me rreze infra të kuqe të teleskopit Webb të futen në punë, ndoshta në muajin qershor.

"Kemi plane për vitin e parë, për gjërat që mendojmë se do të shohim; mendojmë se do të shohim galaksitë e para. Do të përshkruajmë atmosferat e ekso-planeteve, por dhe do të zbulojmë gjëra që nuk kishim idenë se ekzistonin deri më tani. Jemi shumë të ekzaltuar për zbulimet që priten", thotë shkencëtari Pontoppidan, nga Instituti Shkencor për Teleskopin Hapësinor, në Baltimore të shtetit amerikan Merilend, që menaxhon teleskopin Hubble dhe do të mbikqyrë edhe teleskopin Webb. 

Kalendari

Ngjarjet e datës 27 maj 2022

- Fillon punimet konferenca “Qasjet Aktuale në Diagnostikimin dhe Menaxhimin e Pacientëve me Sklerozë Multiple, Dita Botërore e Sklerozës Multiple 2022”. (Four Points by Sheraton, Marigona Residencë, ora 9:00)

- Ministri i Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Liburn Aliu raporton para Komisionit për Mjedis, Ushqim, Bujqësi, Planifikim dhe Zhvillim. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 10:00)

- Drejtoresha e Misionit të USAID-it, Zeinah Salahi, do të flasë në hapjen e Forumit të Bizneseve të Diasporës. (Swiss Diamond Hotel, ora 10:00)

- Kolegji AAB organizon hapjen zyrtare të edicionit të parë të Panairit të Karrierës dhe Punësimit AAB 2022. (Kolegji AAB, ora 10:00)

- Në kuadër të projektit “Evropa Juglindore - Së Bashku Kundër Korrupsionit” mbahet konferenca për media, në të cilën do të prezantohet raporti me titull “Nevoja për institucionalizimin e vlerësimit anti-korrupsion në Kosovë”, në të cilin raport trajtohet ndryshimi e shpeshtë i ligjeve anti-korrupsion dhe nevoja që ndryshimeve të ligjeve tu paraprijë vlerësimi periodik i legjislacionit dhe masave anti-korrupsion. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Oficerë të lartë nga Kroacia dhe Shqipëria që ishin pjesë e UÇK-së bëjnë homazhe në Kompleksin Memorial në Prekaz. (Prekaz, ora 10:00)

-  Zyrtari për Sektorin Privat në USAID, Mathju Kulinajn, bashkë me Ministren e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, Arbërie Nagavci, do të mbajnë fjalë rasti në ceremoninë përmbyllëse të Programit të USAID-it Përkrahje Adoleshentëve pas Mësimit të Rregullt. (Hoteli Emerald, ora 10:30)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe te vendi i rënies së dëshmorëve të kombit Sadedin Hajda dhe Mexhit Mustafa. (Hamoc, ora 11:00)

- Komisioni Hetimor Parlamentar në lidhje me menaxhimin e krizës energjetike nga Qeveria e Republikës së Kosovës diskuton rreth emrave të ekspertëve. (Ndërtesa e Kuvendit, salla  N303, ora 11:00)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe të vendi i rënies së dëshmorëve të kombit Feim Gashi, Sakip Bellaqa, Përparim Thaqi në fshatin Fortesë. (Fortesë, ora 12:00)

- Qendra për Informim, Kritikë dhe Aksion organizon konferencë për media si pjesë e Javës Kundër Varfërisë Menstruale dhe Stigmatizimit të menstruacioneve. (Para Bibliotekës Kombëtare, ora 12:30)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe në vendin e rënies së dëshmorëve të kombit Milaim Morina dhe Xhevdet Krasniqi. (Në rrugën Fortesë-Celinë, ora 13:0)

- Ministrja e  Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Rozeta Hajdari, do të takohet me një delegacion nga Shqipëria, të kryesuar nga ministrja e Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit të Shqipërisë, Mirela Kumbaro, me rastin e organizimit të konferencës “Turizmi i përbashkët Kosovë - Shqipëri”. (Hotel Prishtina, ora 14:00)

- Mbahet konferenca për media e përzgjedhësit Alain Giresse në kuadër të grumbullimit për katër ndeshjet e muajit qershor në UEFA Nations League. (Hotel Emerald, ora 14:00)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe në vendin e rënies së dëshmorëve të kombit në fshatin Brestoc. (Brestoc, ora 14:00)

- Kombëtarja e Kosovës i fillon stërvitjet dhe do t’i mbajë dy seanca në Kampin Nacional në Hajvali. (Stërvitja e parë mbahet, ora 10:30 derisa stërvitja e dytë, ora 17:30)