24 Shtator 2018

Lira turke ka rënë më shumë se 40 për qind

Ankara, 13 shtator - Banka qendrore turke po përballet me një presion në rritje për të ngritur normat e interesit në një takim të enjten me synimin për të mbrojtur vlerën e një monedhe në rënie dhe për të frenuar inflacionin dy shifror.

Por mbeten shqetësime lidhur me kontrollin që ka Presidenti Rexhep Tajip Erdogan mbi politikën monetare të vendit.

Lira turke ka rënë më shumë se 40%, kryesisht javët e fundit, duke nxitur një inflacion të shfrenuar.

"Për të vazhduar me ritmin e përshpejtimit të inflacionit, banka qendrore duhet të rrisë interesat me më shumë se 400 pikë," thotë ekonomisti i lartë Inan Demir me firmën Nomura International, "Kjo është vetëm për të kapur ritmin e inflacionit, që nga rritja e fundit. Nëse marrim parasysh perspektivën e rritjes së mëtejshme të inflacionit, ndoshta nevojitet një rritje më madhe e normës së interesit, "shtoi ai.

Demiri thotë se ajo që e ka përshpejtuar rënien e lirë të lirës janë shqetësimet e investitorëve se banka qendrore mund të mos veprojë me vendosmëri për shkak të Erdoganit, i cili ka kompetenca ekzekutive gjithëpërfshirëse. Ai ka shprehur në mënyrë të përsëritur kundërshtimin ndaj normave të larta të interesit, të cilin ai pretendon se "skllavërojnë njerëzit e varfër".

Në një deklaratë, këtë muaj banka qendrore tha se ishte e gatshme të ndryshonte politikën monetare për të frenuar inflacionin. Tregjet financiare e interpretuan komentin se banka po përgatitej të rrisë normat e interest në mënyrë agresive. "Deklarata sugjeron se do të shohim disa veprime," tha Demir, "por unë nuk jam i bindur se përgjigjja do të jetë aq e madhe sa do të duan tregjet."

Këtë javë, ministri turk i financave Berat Albayrak kërkoi të flasë pozitivisht për ekonominë turke, duke pretenduar se sistemi financiar tashmë është "vet-korrigjuar". Albayrak është dhëndëri i presidentit dhe shihet gjerësisht se ka lidhje të brendshme me Erdoganin. Disa analistë sugjerojnë se deklaratat pozitive të Albayrak mund të synojnë të ulin nevojën për një rritje të ndjeshme të normës së interesit.

Pritshmëritë e gabuara të investitorëve ndërkombëtarë mund të jenë të kushtueshme. "Do të ketë shitje masive deri në pikën e një paniku në qoftë se ata nuk rrisin mjaftueshëm normat e interesit ", thotë analisti politik Atilla Yesilada me firmën Global Source Partners.

Analistët paralajmërojnë se një rënie e mëtejshme e lirës rrezikon të minojë besimin e publikut turk tek monedha, gjë që do t'i bëjë ata të kthejnë kursimet e tyre në dollarë, duke shtuar presionin ndaj lirës dhe duke rrezikuar që ekonomia të bjerë në një cikël vicioz.

"Dobësia e lirës ushqen inflacionin," thotë zoti Demir, dhe "veprimi i pamjaftueshëm i bankës qendrore çon në rritjen e depozitave në dollarë, që ushqen dobësimin e lirës dhe që nxit përsëri inflacionin".

Bankat ndërkombëtare parashikojnë se ekonomia turke do të hyjë në recesion vitin e ardhshëm. Koha është shumë e papërshtatshme për presidentin Erdogan. Në mars, Turqia mban zgjedhje vendore kritike për qytetet e mëdha, një nga vendet e pakta ku partitë e opozitës ende kanë mundësi të ushtrojnë pushtet. Erdogani e ka bërë prioritet të fitojë zgjedhjet e marsit.

Erdogan ka të ngjarë të jetë i vetëdijshëm, se me shumë prej firmave të mëdha të Turqisë që kanë borxhe të mëdha, një rritje e mëtejshme në normat e interesit rrezikon gjithashtu ta çojë më tej ekonominë në recesion.

Por rritja e normës së interesit në vetvete mund të mos jetë e mjaftueshme për të adresuar shqetësimet e investitorëve dhe për të rivendosur stabilitetin e monedhës. "Një paketë reformash është e nevojshme," thotë zoti Demir.

Banka Botërore ka paralajmëruar Turqinë të frenojë projektet masive të ndërtimit që thotë se po mbinxehin ekonominë dhe po nxisin inflacionin. Investitorët gjithashtu po bëjnë thirrje që banka qendrore të jetë e pavarur dhe pa ndërhyrje të politikës. Analistët thonë se Ankaraja gjithashtu do të duhet të riparojë marrëdhëniet e saj me Uashingtonin.

Rënia e lirës në gusht u shkaktua nga imponimi i sanksioneve nga Presidenti amerikan, Donald Trump lidhur me arrestimin e pastorit amerikan Andrew Brunson, i cili është në gjyq për akuzat për terrorizëm që Uashingtoni pretendon se janë të motivuara politikisht.

Tani për tani, Erdogani duket të jetë gati ta vështirësojë situatën, duke këmbëngulur se Brunson duhet të gjykohet dhe se dobësimi i lirës është pjesë e një komploti ndërkombëtar kundër Turqisë.

Kalendari

Ngajrjet e datës 24 shtator 2018

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Administratë Publike, Qeverisje Lokale dhe Media në të cilën do të behët shqyrtimi i Projektligjit për Transmetuesin Publik të Kosovës, shqyrtimi i Projektligjit për Pagat në Sektorin Publik, etj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 10:00)


- Misioni i OSBE-së do të publikojë dy raporte që kanë të bëjnë me legjislacionin dygjuhësh dhe respektimin e të drejtave gjuhësore në Policinë e Kosovës, në kuadër të aktiviteteve të shumta për shënimin e Ditës Evropiane të Gjuhëve. (Swiss Diamond Hotel, ora 10:30)

- Grupi për Studime Juridike dhe Politike organizon tryezën e Diskutimit me temë "Monitorimi i Planit Strategjik të KPK-së: Ku po qëndron sistemi prokurorial në luftën kundër korrupsionit dhe krimit ekonomik?". (Hotelin Swiss Diamond, ora 10:30)

- Në kuadër të Javës së Sportit Evripian Federate e çiklizimit te Kosovës organizon garën e hapur çiklistike për të gjitha kategoritë dhe grupmoshat nga 20 deri 100 km. (Gjilan, ora 11:00)

- Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi do të shoqëroj Drejtoreshën e Korpusit të Paqës, Dr. Darlene Grant, gjatë vizitës ku ata do të përcjellin një Vullnetare të Korpusit të Paqës në punë në shkollën e saj në një fshat të Kosovës. (Shkolla fillore “Nëna Tereza”, fshati Vranidoll, ora 11:15)

- Organizata ETEA, në bashkëpunim me Komunën e Prishtinës, do ta organizojë “Ditën e Librit të Ndaluar” me temën “Librat digjen, (por) idetë jo”, si përgjigje ndaj cenzurës, me theks të veçantë te cenzurimi i librave. (Sheshi “Zahir Pajaziti”, ora 12:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Shëndetësi, Punë dhe Mirëqenie Sociale në të cilën do të behët shqyrtimi i Projektligjit për ratifikimin e Marrëveshjes për sigurime sociale ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Konfederatës së Zvicrës, ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Mbretërisë së Belgjikës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 302, ora 13:00)

- Ministri i Financave Bedri Hamza dhe drejtoresha për Eksport në UniCredit Bank Austria AG Sabina Eder do të nënshkruajnë marrëveshjen për kredi në vlerë prej 5.349 milionë euro për financimin e projektit të trajtimit të ujërave të zeza në Komunën e Podujevës. (Ndërtesa e  Qeverisë, kati 11, ora 15:00)

- Mbahet diskutim i hapur me shkrimtarin dhe publicistin Veton Surroi mbi temën “Librat digjen, (por) idetë jo” me moderim nga Liridona Sijarina. (Lapidariumi i Muzeut Kombëtar të Kosovës, ora 15:00)

- Anëtarët e Komisionit për të Drejtat e Njeriut, Barazi Gjinore, për Persona të Pagjetur dhe Peticione takohen me Robert Gajda, Komisioner për Mbrojtjen nga Diskriminimi në Republikën e Shqipërisë.  (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 302, ora 15:00)

- Organizohet shfaqja e filmit “Fahrenheit 451” në bashkëpunim me “Film n’park”. (Parku i Qytetit të Prishtinës, ora 19:00)