24 Prill 2019

A duhet të ndalohet martesa e të miturve me ligj

Shkruar nga Vebi Mujku

Kosova përballet me një numër të madh të martesave të miturve mes moshës 16 dhe 18 vjeçare. Kjo dukuri ka qenë e shprehur në gjeneratat e kaluara dhe është trajtuar si shumë normale, mirëpo sot nuk mund të themi se është normale.

Vajzat kanë qenë dhe janë kryesisht ato të cilat martohen nën moshën 18 vjeçare, pa përjashtuar edhe një përqindje të vogël të meshkujve. Ligji e lejon që të dy mundë të jenë nën moshën 18 vjeçare, dhe jo shpesh si interpretohet gabimisht, se njëri duhet të jetë mbi moshën 18 vjeçare, që ndoshta edhe do të ishte pak më e pranueshme.

Hyrja në martesë në këtë moshë ndikon drejtpërdrejt në ndërprerjen e shkollimit, mundësi të vogël të punësimit dhe shumë shpesh përfundojnë më shkurorëzime ende pa i mbushë të tridhjetat.

Faktorët se pse hyjnë në martesë të hershme janë disa, por dy nga to janë primare. E para shtatzënia, qoftë e dëshiruar apo e padëshiruar dhe, e dyta martesë interesi për çështje të rregullimit të dokumentacionit dhe udhëtim jashtë vendit.

Është interesante se kohëve të fundit kemi të bëjmë me martesa dhe lindje të fëmijëve edhe nën moshën 16 vjeçare. Këto raste ligjërisht janë të dënueshme, por sa kemi raste të dënimit është një çështje krejt tjetër. Martesat e tilla prekin të gjitha komunitetet pa dallim.

Me Ligjin për Familjes, Ligji Nr. 2004/32,  Neni 16. Thotë, Kushtet për lidhjen e martesës

(1) Personi i cili nuk ka mbushur moshën tetëmbëdhjetë vjeçare nuk mund të lidhë martesë.

(2) Për shkaqe të arsyeshme dhe sipas kërkesës së tij, gjykata kompetente mund t’i lejojë martesën personit të mitur më të vjetër se gjashtëmbëdhjetë vjet, nëse konstaton se personi i tillë ka arritur pjekurinë e nevojshme fizike dhe psikike për të ushtruar të drejtat e veta martesore dhe për të përmbushur detyrimet martesore.

 (3) Para se të marrë vendimin, gjykata do të kërkojë mendimin e Organit të Kujdestarisë, do ta dëgjojë të miturin dhe prindërit përkatësisht kujdestarin e tij. Gjykata gjithashtu do të dëgjojë personin me të cilin i mituri ka për qëllim të lidhë martesë, mendimin e institucionit përkatës shëndetësor dhe do të hetojë rrethanat tjera të rëndësishme për vendimin.

Në ndërkohë në Kosovë është duke u zhvilluar edhe Kodi Civil i cili ka për qëllim shfuqizimin  e disa ligjeve, dhe përmirësimin e tyre, mirëpo tek çështja e martesave të miturve nuk ka paraparë ndonjë ndryshim. 

Në Projekt Kodin Civil i Republikës së Kosovës Neni 16 Aftësia për të vepruar thuhet “ Aftësinë e plotë për të vepruar e fiton me anë të martesës edhe personi mbi moshën gjashtëmbëdhjetë (16) vjeçare, me kusht që të ketë marrë lejen paraprake për martesë nga gjykata kompetente.”

Projekt Kodi Civil është bazuar në zhvillimet bashkëkohore dhe është thirr më tepër në modernitet, dhe avancim të disa çështjeve, mirëpo tek çështja e martesës së të miturve, duhet pas parasysh interesin më të mirë të fëmijës, dhe nëse një person konsiderohet fëmijë deri në moshën 18 vjeçare, pse të lejohet martesa e tyre.

Martesa e tilla sjellin një situatë ku fëmija bëhet prind i një fëmije, duke rrezikuar shëndetin, mirëqenien dhe sigurinë e tij/saj.

Nëse me ligj thuhet se me hyrje në martesë e fiton aftësinë për të vepruar, a i lejohet që personi mundë të pajiset me patentë shoferi, pasi që lindja e fëmijës kërkon kujdes dhe një ndër nevojat është vetura.

Krejt në fund, propozimi i Institutit është që të ndalohet martesa e të miturve para moshës 18 vjeçare, dhe të stimulohet aftësimi dhe edukimi për jetë i gjithë personave në Republikën e Kosovës.

Mosha e martesës si e drejtë është mosha 18 vjeçare në të gjitha vendet evropiane, me përjashtim të Andorrës dhe Skocisë ku është 16 (për të dy gjinitë).

Përjashtimet ekzistuese në këtë rregull të përgjithshme (zakonisht që kërkojnë pëlqimin e veçantë gjyqësor ose prindëror) janë diskutuar më poshtë.

Në Bashkimin Evropian dhe në Këshillin e Evropës, mosha e martesës bie në juridiksionin individual të shteteve anëtare.

Konventa e Stambollit, instrumenti i parë ligjërisht i detyrueshëm në Evropë në fushën e dhunës kundër grave dhe dhunës në familje, kërkon vetëm nga shtetet që e ratifikojnë atë, për të ndaluar martesën e detyruar “neni 37” dhe për të siguruar që martesat e detyruara të mund të shfuqizohen lehtësisht për ta ndaluar viktimizimin e mëtejshëm (neni 32), por nuk bën asnjë referencë për moshën minimale të martesës.

8 shtete të Evropës, Shqipëria, Bjellorusia, Gjeorgjia, Gjermania, Gjibraltar, Holanda, Suedia, Zvicra dhe Danimarka nuk lejojnë martesën nën moshën 18 vjeçare, prandaj edhe Kosova mundë të bëhet pjesë e këtyre shteteve.

Kalendari

Ngjarjet e datës 24 prill 2019 - Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina” organizon takim mikpritës për drejtorët e Drejtorive Komunale për Arsim. (Rektorati i UP-së, ora 9:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit Qendror te Zgjedhjeve. (Selia e KQZ-së, ora 9:00)

- Komisioni i Pavarur për Miniera dhe Minerale organizon debat për projektligjin për ndryshimin dhe plotësimin e ligjeve që kanë të bëjnë me racionalizimin dhe vendosjen e vijave llogaridhënëse të Agjencive të Pavarura. (Hotel AFA, ora 10:00)

- Nënshkruhet Memorandumi i Mirëkuptimit ndërmjet Komisionit Kombëtarë Zviceran për Parandalim të Torturës dhe Institucionit të Avokatit të Popullit, i cili vepron si Mekanizëm Kombëtar për Parandalim të tortures, për monitorim të përbashkët të operacioneve të kthimit me forcë ndërmjet Zvicrës dhe Kosovës.​ (Salla për konferenca e Avokatit të Popullit, ora 10:00)

- Qendra e Karrieres në kuadër te Drejtorise se Planifikimit dhe Zhvillimit të Qendrueshem organizon hapjen e “Panairit te Karrieres” 3 ditor. (Hapsirat e Qendres se Karrieres, në lagjen Taslixhe, ora 10:00)

- Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina” organizon ceremoninë zyrtare të hapjes së aktivitetit “Ditët e Orientimit për Maturantë”. (Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani”, ora 10:00)

- Hapet Panairi i Studimeve, ku universitete të ndryshme të Kosovës dhe regjionit, do të prezantojnë profilet akademike. (Kampusi i shkollave të mesme në Gjilan, ora 10:30)

- Oda Ekonomike e Kosovës në bashkëpunim me Qeverinë e Kosovës do të organizojë Panairin e Përgjithshëm Ndërkombëtar “Prishtina 2019”, me qëllim të promovimit të kompanive Kosovare dhe produkteve të tyre brenda Kosovës, rajonit dhe më gjerë. (Qendra e Panaireve, fshati Shkabaj, Magjistralja Prishtinë – Mitrovicë, ora 10:30)

- Kryeministri Ramush Haradinaj merr pjesë në Hapjen e Panairit të Përgjithshëm Ndërkombëtar “Prishtina 2019”. (Fshati Shkabaj, Qendra e Panaireve, ora 10:30)

- Ministri i Ministrisë së Punëve të Brendshme, Ekrem Mustafa raporton para Komisionit për të Drejtat, Interesat e Komuniteteve dhe për Kthim lidhur me gjendjen e sigurisë në Kosovë dhe incidentet që kanë motive ndëretnike. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 11:00)

- Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim do të nënshkruajë një marrëveshje për të mbështetur Gjykatën Themelore të Mitrovicës. (Ambientet e UNDP-së, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e komisionit për Legjislacion, Mandate, Imunitete, Rregulloren e Kuvendit dhe mbikëqyrjen e Agjencisë kundër Korrupsionit në të cilën do të behët shqyrtimi i raportit vjetor i Agjencisë për Ndihmë Juridike Falas për vitin 2018, shqyrtimi i Raportit vjetor i Akademisë së Drejtësisë për vitin 2018, etj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 302, ora 11:00)

- Qendra Mediale në Çagllavicë mban debat publik me temën 'Uzurpimi i pronës në Kosovë - problem edhe pas 20 viteve'. (Qendra Mediale në Çagllavicë, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e komisionit për Buxhet dhe Financa në të cilën do të behët shqyrtimi i Raportit me amendamente të Grupit Punues të Komisionit për Projektligjin për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për financimin e subjekteve politike, etj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla C 203, ora 11:00)

- Lëvizja Vetëvendosje! mban konferencë për media. (Zyrët qendrore të Vetëvendosjes, ora 12:00)

- Zyra e UNICEF-it në Kosovë organizon aktivitetin kryesor të shënimit të javës së imunizimit për këtë vit. (Fshati Magure i Komunës së Lipjanit, ora 12:00)

- Lëvizja Vetëvendosje Qendra në Mitrovicë organizon aksion simbolik lidhur me zhagitjen e punimeve në tunel, i cili vazhdon ende të jetë i bllokuar duke shkaktuar kështu kaos total të trafikut në qytetin e Mitrovicës. (Tek tuneli i bllokuar në Mitrovicë nga ana e Zhabarit, ora 12:00)

- Mbahet seanca përfundimtare për rivendosje në lidhje me kërkesën e profesorit te Fakultetit Juridik, Mejdi Bektashi i cili e ka paditur organizatën joqeveritare Admovere për shpifje, pas publikimit të raportit 'Stafi Akademik i UP-së'  në të cilin Bektashi ishte radhitur si njëri nga profesorët plagjiatorë. (Gjykata Themelore në Pallatin e Drejtësisë, objekti A, numër 204, ora 13:30)