17 Janar 2018

Të rinjtë dhe delikunca në Kosovë

Shkruar nga Avdullah Hasani

Delikuenca është një dukuri shoqërore komplekse, njohja e plotë e së cilës kërkon një studim shkencor multidisiplinar. Shikuar historikisht, delikuenca e të miturve është e vjetër sa edhe vetë njeriu dhe shoqëria. Ajo gjithmonë ka ekzistuar dhe është shfaqur ku më pak e ku më shumë, varësisht nga ndryshimet në shoqëri dhe në mjedisin ku jetojnë të rinjtë

Delikuenca e të rinjve nuk paraqitet befas, por ka një fazë parapërgatitore që fillon me sjellje asociale nga mosha e pubertetit. Sjelljet asociale të fëmijëve në këtë moshë janë të shumta dhe të ndryshme.

Ato shfaqen në një gamë të gjerë si kokëfortësi, fyerje dhe sharje, rrahje, mosbindje, ikje nga shkolla, ikje nga shtëpia,  etj. Në qoftë se në këtë moshë nuk merren masa të duhura për mënjanimin e tyre, ato dalëngadalë rriten e shumohen dhe bëhen potencial për delikuencë të vërtetë, deri tek përmasat më të rënda.

Delikuenca kudo në botë, në përgjithësi, shfaqet në forma përafërsisht të njëjta, por me disa veçanti që lidhen me sistemin legjislativ dhe me zhvillimin ekonomik të vendit të caktuar, kurse ne   kemi jetuar kohën nëpër të cilen ka kaluar Kosova.

Si pasojë e multifaktorëve të ndryshëm, jeta delikuente e të rinjve  duket se do jetë shumë aktive në të  ardhmen, duke u bazuar në të tashmen dhe në analiza dhe tregues, të cilët tregojnë se kjo dukuri po zhvillohet vrullshëm në jetën shoqërore-institucionale ku si protagonist kryesorë janë  “gangsterët” e ardhshëm, e ata  “gangsterë” janë fëmijët delikuentë, me një fjalë të miturit delikuentë.

Shkollat  janë arenë kryesore  e përleshjeve ndërmjet të të miturve, madje Policia e Kosovës shpesh nuk mund t’i evidentojë të gjitha rastet e dhunës së të miturve nëper Kosovë, ngase ata vendosin t’i zgjidhin vetë zënkat dhe problemet me të tjerët dhe nuk i raportojnë në polici.

Nga dhuna në mes të të miturve jo rrallë nuk kanë shpëtuar as bankat e klasës, korridoret , dritat e klasës dhe oborret  e shkollave, të cilave, shpesh janë bërë arenë e përleshjeve mes individëve apo grupeve të ndryshme të të rinjve në shkolla.

Një numër i madh i hulumtimeve, të bëra nga organizata të ndryshme si dhe nga Këshilli i Rinisë Evropiane të Kosovës, tregojnë për rritje të numrit të rasteve delikuente nga të rinjtë në Kosovë. Dhe kjo është shqetësuese! Ndaj, disa organizata kanë ndërmarrë fushata të ndryshme për ta parandaluar delikuencën e të miturve, por nuk janë treguar edhe aq të suksesshme.

Në shumë shkolla të Kosoves paraqiten raste të rrahjeve ndaj profesorëve apo kujdestarëve të klasës nga nxënesit e tyre, duke përdorur dhunë ndaj tyre. Statistikat tregojnë dhe paralajmrojnë se këta delikuentë të vegjël dikur do rriten dhe do bëhen kriminelë profesionistë, duke udhëhequr apo organizuar grupe mafioze kriminale në të ardhmen…

Disa prej faktorëve që kanë ndikuar të paraqitet kjo dukuri negative janë:

- Ndikimi i kinematografisë apo shikimi i filmave me përmbajtje kriminale, dhunë e aksioni, duke marrë parasysh se DVD-të janë mjaft të lira, të cilat në treg hasen kudo me vetëm 0,50 euro .

Largimi nga leximi dhe mësimi çdo ditë e më shumë ,edukimi familjar jondikues tek ta ,mësimi tejet jocilësor dhe jokorrekt nëper institucionet shkollore ,shkaqet ekonomike-financiare dhe dobësimi i moralit, i cili po zvetënohet dalëngadalë (falë edhe serialeve me përmbajtje pornografike.

Por, duhet cekur këtë, faktor kriminogjen me ndikim të madh konsiderohet edhe paslufta dhe pasojat e saj. Paslufta ka ndikuar të shtohet agresiviteti tek të të miturit edhe nga traumat e shkaktuara apo të përjetuara gjatë luftës si dhe pas saj. Rrjedhimisht, këto kanë sjellë varfëri të skajshme dhe tani të rinjtë, në pamundesi për t’i arritur qëllimet e tyre në mënyrë të duhur, brendapërbrenda normales, zgjedhin alternativa të tjera të papranueshme për një shoqëri të shëndoshë.

Për reduktimin e delikuencës së të rinjve me mjete të ndryshme fizike e rrethanore, nuk mjafton vetëm njohja dhe argumentimi i fenomenve shkak-pasojë.

Një “diagonozë” e tillë nuk është në gjendje të reflektojë interesin e caktuar, as për nga intensiteti që mund të ushtrojnë nevojat emergjente të të rinjve. Edukata morale në shkollë, nëse ajo zbatohet, dhe kjo ndodh në rastin më të mirë, një ose dy orë në javë lë shumë për të dëshiruar.

Së këndejmi, duhet cekur se përmbajtja e mësimve “moralizuese” u konvenon të rinjve vetëm ndonjëherë, njëfarë rastësie kjo si formë aberante, largimi apo refuzimi të sjelljes apo mirëshelljes së dëshiruar.

Për ta ndryshuar këtë fenomen negativ, aktualisht nuk bëhet sa duhet e kërkohet,  edhe pse ka pasur shumë pak  individë, organizata dhe institucione arsimore që kanë bërë trysni mbi pushtetin qendror që të jenë më aktivë dhe më efikas në luftimin e kësaj dukurie.

Ajo që tani  i duhet në të vërtetë Republikës së Kosovës është që të luftojë këtë dukuri dhe të investojë në sektorin e rinisë meqenëse pjesa  dërrmuese e popullatës së Kosovës janë të rinj dhe me të rinjtë duhet dhe mund të krijohet një imazh i mirë për Kosovën.

(Autori është President i Këshillit të Rinisë Evropiane të Kosovës)
 

Kalendari

Ngjarjet e datës 17 Janar 2018 - Mbahet mbledhje e Komisionit për Shëndetësi, Punë dhe Mirëqenie Sociale në të cilën do të behët shqyrtimi i projektligjit për ndërmarrjet sociale. (Ndërtesa e Kuvendit, sallaN 303, ora 10:00)

- Në kuadër të organizimeve në 550-vjetorin e vdekjes së Skënderbeut dhe Vitit Mbarëkombëtar të Skënderbeut, nesër më 17 janar 2018, zhvillohen homazhe te shtatorja e Skënderbeut. (Shtatorja e Skënderbeut, ora 10:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Administratë Publike, Qeverisje Lokale dhe Media në të cilën do të behët shqyrtimi i raportit të punës së Komisionit, për vitin 2017 si dhe shqyrtimi i draft-planit të punës së Komisionit, për vitin 2018. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 10:00)

- Për nder të 18 vjetorit të themelimit të Administratës Tatimore të Kosovës, do të mbahet shënimin simbolik të këtij përvjetori, në të cilin pjesëmarrës do të jenë Kryeministri i Republikës së Kosovës Ramush Haradinaj, Ministri i Financave Bedri Hamza, palët e interesit dhe donatorët. (Qendra e Shërbimit të Tatimpaguesve, ish-ndërtesa e Gërmisë, ora 11:00) 

- Mbahet mbledhja e Kryesisë së Kuvendit të Republikës së Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit,  salla  C 301, ora 11:00)

- Prezantohen projektet e studentëve, të cilët do të pasqyrojnë punën që është bërë gjatë semestrit dimëror 2017/18. (Fakulteti i Edukimit, ora 11:00)

- Mbahet mbledhje e Komisionit për të Drejtat, Interesat e Komuniteteve dhe për Kthim në të cilën do të behët shqyrtimi i Projektligjit për Tatimin në Pronën e Paluejtshme, me raport amandamente të Komisionit funksional për Buxhet dhe Finanaca. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 303, ora 12:00)

- Ministri i Ministrisë së Inovacionit dhe Ndërmarrësisë, Besim Beqaj do të vizitojë kompaninë e prodhimit të produkteve farmaceutike “Trepharm”. (Hapësirat e “Trepharm” në Sllatinë, ora 12:30)

- Komuna e Gjilanit ben zbulimin e bustit te heroit Gjergj Kastrioti - Skenderbeu. (Sheshi kryesore para zyres se kryetarit ne Gjilan, ora 13:00)

- Mbahet Akademi kushtuar 550 vjetorit të Skënderbeut, me ç ‘rast do të promovohet pulla postare e Postës së Kosovës dhe Postës së Maqedonisë në të cilen do të nderohen edhe figurat e shquara të shqiptarëve, Jusuf e Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka, në 36-vjetorin e vrasjes së tyre. (Teatri Kombëtar të Kosovës, ora  15:00)

- Komuna e Gjilanit organizon akademin e Flakes se Janarit 2018, qe i kushtohet 550 vjetorit te vdekjes se heroit kombetar Skenderbeu dhe 50 vjetorit te protestave masive per flamurin kombetar. (Teatri i Qytetit, ora 16:00)

- Muzeu i Kosovës, me nismën e "Museum Illyricum" - Zvicër, organizojnë ekspozitë me libra; pulla dhe bankënota nga mesjeta e deri në vitet '30-ta. (Lapidariumin e Muzeut të Kosovës, ora 18:00)

- Hapet ekspozitë 55 portrete për 550-vjetorin e vdekjes së Skënderbeut dhe Vitit Mbarëkombëtar të Skënderbeut. (Swiss Diamond Hotel, ora 18:00)

- Në 550 vjetorin e vdekjes së heroit kombëtar Skenderbeu dhe 50 vjetorit të protestave masive për flamurin kombëtar organizon aktivitetin Peneli i Flakes. (Teatri i Qytetit të Gjilanit, ora 19:00)